Bazı Türk Mûsikîsi Terimlerinin Anlamları

 

PERDE ve MAKAM İSİMLERİ:

ACEM : Garip, yabancı ve İranlı anlamları taşır.

ACEM AŞÎRAN : İranlı canlılar anlamına gelmektedir.

ACEM KÜRDİ: İran ve Kürd’e ait anlamına delâlettir.

ANBEREFŞÂN: Güzel kokular saçan anlamındadır.

ARABAN: Arablar demektir.

ARAZBAR: Baş Kumandan.

AŞÎRAN : Onda birler veya aşırmak anlamlarındadır.

AŞKEFZÂ: Aşk arttıran.

BAHR-İ NÂZİK: İnce, nâzik deniz.

BAKİYYE : Artan, geri kalan anlamındadır.

BAYÂTİ : (Beyâti) Bayat Oğuz boyundan gelmektedir.

BEND-İ HİSÂR: Kale duvarı

BESTENİGÂR: Örülmüş veya bağlanmış sevgili sûretidir.

BÛSELİK : (Ebû Selik) Öpmelik veya mürşit anlamlarındadır.

BÜZÜRG : (Büzrük) Büyük, ulu, şef, reis

CANFEZÂ : Can arttıran, gönüle rahatlık veren, cana can katan.

CİHARAGÂZİN: Dörtten başlayan demektir.(Dördüncü)

ÇARGÂH : Dört taraf ( Doğu, batı, kuzey, güney) ve dünya anlamlarındadır.

DİLKEŞHÂVERAN: Dilkeş; Gönül çeken, Hâveran da, Batı’da bir bölge adıdır.

DİLKEŞİDE : Gönül çekici.

DÜGÂH: İkinci yer.

EVCÂRA: Dorukları süsleyen.

EVİÇ : (Evc) Yüce, yüksek

FERAHFEZÂ : Ferah arttıran anlamındadır.

FERAHNÂK : Sevinçli, neşeli.

GERDÂNİYE : Sıfırdan sonsuza, sonsuzdan sıfıra ve gerdanlık anlamlarındadır.

GÜLDESTE : Gül demedi , çiçek destesi veya seçme anlamlarındadır.

GÜLİZAR : Gül yanaklı, al yanaklı.

GÜLZÂR: Gül bahçesi.

HİCAZ : Arabistan’da ki bir bölge adıdır.

HİCAZKÂR : Zarâfet ve hayal gücü anlamına gelmektedir.
HİSAR : Kuşatma, etrafını alma, kale anlamlarındadır.

HİSAREK : (Dik hisar) Küçük hisar, küçük kale demektir.

HUMÂYUN : Mübarek, kutlu, Padişâha ait.
HÜSEYNİ : Hüseyin’e ait ya da küçük sevgili demektir.

HÜZZAM : Koyu hüzün anlamındadır.

IRAK : Dicle nehrinden aşağı Basra’ya kadar Şat suyunun iki tarafı.( Uzak anlamında da kullanılır)

ISFAHAN : (Esfahan) İran’da bir şehirdir.

ISFAHÂNEK: Küçük Isfahan.

KARCIĞAR : Türkçe’de yırtıcı kuş anlamına gelmektedir.

KÜRDİ: Kürd’e ait demektir.
MAHUR : Hindistan’da Hayrabad Nizamlığında bir şehir adı, meyhâne, sınır dışı ve şen anlamında.

MÂYE : Maya, asıl, esas, iktidar ve güç anlamlarını içerir.

MUHAYYER : Serbest, takdir ve beğenişe kalan veya seçilmiş anlamlarındadır.

MUHAYYER SÜMBÜLE: Beğenilmiş ve seçilmiş başak demektir.

MÜSTEAR: Sonradan alınmış.

NEVÂ : Ses, nağme, sadâ, âhenk ve makam anlamlarındadır.

NEVESER: Yeni eser.

NİHÂVEND : İran’da Luristan Eyâletinde Hânedan’ın Güneyinde tarihi bir şehrin adıdır
NİKRİZ : İran’da bir şehrin adı, ve aynı zamanda neşe saçan da demektir.

NİŞÂBUR: İran’da söylenen bir coğrafya yeri veya şehridir.

NÜHÜFT: Gizli ve saklı anlamındadır.

PENÇGÂH: Beşinci yer.

PESENDİDE: Beğenilmiş, tercih edilmiş.

RAHATÜLERVÂH: Ruhların rahatlığı.
RAST : Doğru, dosdoğru ve düzgün, dik, temiz, sağ taraf anlamlarındadır.

RENG-İ DİL: Gönül rengi.

REVNÂKNÜMÂ: Güzellik ve parıltı gösteren.

REHÂVİ: Urfa’ya ait (Rehâ: Urfa’nın eski adı)veya eskiden kullanılan bir enstruman adı.

RENG-İ DİL: Gönül oyunu.

RUHNEVAZ : (Ruhnivaz) Ruh okşayan demektir.
SABÂ : Hafif ve letâfetli esen sabah rüzgârı anlamına gelmektedir.

SEGÂH : Açık ve soylu bir hüzün duygusu anlamına gelmektedir.

SAZKÂR: Uygun.

SİPİHR: Gök,semâ veya şans demektir.

SULTÂNIYEGÂH: Padişaha has ve özel.

SÛZİDİL : Yanmış, tutuşmuş, gönül yakıcı demektir.

SÛZİDİLÂRA: Yanmış gönülleri süsleyen.

ŞEVK-İ DİL: Gönül ışığı.

ŞEDARABAN: Araban’ın (Araban mâkamının)göçürülmüşü demektir.
SÛZİNÂK : (Suznâk)Yakıcı anlamındadır.

ŞEHNAZ : Nazlı şah, nazlı hükumdar veya çok güzel ve anlı şanlı güzel anlamındadır.

ŞEREFNÜMÂ: Onur veren, büyüklük gösteren.

TÂHİR: Temiz.

TANİNİ :( Tanin) Tınlama, çınlama
UŞŞAK :Arapça âşıklar anlamına gelmektedir

UZZAL: Ayıran.

ZENGÜLE : (Zirgüle) Çıngırak veya zil demektir.

USÛL İSİMLERİ:

AKSAK: Aksayan

BEREFŞAN: Meyve saçan.

CURCUNA: Birbirine geçmiş sesler.

ÇENG-İ HARBİ: Savaş nağmesi veya savaş sazı.

DARB: Vuruş, vurma

DARBEYN: İki vuruş

DARB-I FETİH: Fetih vuruşu.

DEVR-İ HİNDİ: Hint devri.

DEVR-İ KEBİR : Büyük devir.

DEVR-İ REVAN: Yürüyen (Devir eden) devir.

DEVR-İ TÛRAN: Türk devri.

DÜYEK: İki defa.

EVFER: Sayıca daha çok.

EVSAT: Alçak ve yüksek arası.

FAHTE: Güvercin.

LENK FAHTE : Topal güvercin demektir.

MUHAMMES: Beş parçadan oluşan.

MÜCENNEB : (Cenb kelimesinin çoğulu) Yan taraf veya taraf demektir.

MÜSEMMEN : Sekizli, sekiz parçadan oluşan

NİM: Yarım anlamındadır.(Örneğin; Nim Sofyan gibi.)

RAKSAN: Dans eden.

REMEL: Koşan.

SAKİL: Ağır

SEMÂİ: İşitilerek öğrenilmiş.

SOFYAN: Coğrafi bir yer.